Başarı için Disiplin Şart mı? Yoksa Sana Koca Bir Yalan mı Söylediler?

Photo by Charles Black on Unsplash

Disiplin olmadan başarı mümkün mü? Bilim ne diyor? Başarılı ama düzensiz insanlar nasıl zirveye çıkıyor? Gerçekleri keşfet!


Hoş geldin! 😊


“Disiplin, kendine hakim olmanın ve özgürlüğün temelidir.”  —  Aristoteles
“Yetenek seni zirveye taşır ama orada kalmanı sağlayan şey disiplindir.”  —  John C. Maxwell


“Disiplin, özgürlüktür.”  —  Jocko Willink (Navy SEAL liderlik uzmanı)


Büyük liderler, filozoflar ve girişimciler tarih boyunca disiplinin, başarının en önemli unsuru olduğunu söylediler. Sporculardan CEO’lara, sanatçılardan bilim insanlarına kadar birçok başarılı insan disiplini bir yaşam tarzı olarak benimsemiş durumda.


Bunları kaç kez duydun? Muhtemelen sayamayacağın kadar çok. Peki ya bu, sadece büyük bir yalan ya da abartılı bir öğütse?


Gerçek şu ki bazı insanlar dağınık, plansız, hatta düzensiz bir hayat yaşarken inanılmaz derecede başarılı olabiliyorlar. Kimi her sabah 5’te uyanıp mükemmel bir düzen kurarak başarıya ulaşıyor, kimi ise tamamen içgüdüleriyle hareket ederek tarihe geçiyor.


O hâlde soru şu: Başarı için gerçekten disipline muhtaç mıyız, yoksa başka yollar da var mı?


Öncelikle bilim bu konuda ne diyor? Gel, disiplinin neden bu kadar önemli olduğuna dair bazı bilimsel araştırmalara göz atalım.



Bilim, Disiplin Hakkında Ne Söylüyor?


İllaki sosyal medyada, orada burada duymuşsundur. Disiplinin başarı üzerindeki etkisini inceleyen birçok araştırma var. İşte en çok dikkat çekenlerden bazıları:


1. Stanford Marshmallow Deneyi (1972)

Deneyin konusu:

Stanford Üniversitesinde psikolog Walter Mischel tarafından yapılan bu deneyde çocuklara bir marshmallow verildi ve şu teklif sunuldu:


“Şimdi yersen tamam ama 15 dakika beklersen iki tane alabilirsin.”

 

Sonuçlar:

Bekleyebilen, yani kendini kontrol edebilen ve sabırlı davranan çocukların ilerleyen yıllarda daha başarılı akademik kariyerlere sahip oldukları, gelir düzeylerinin daha yüksek, stres düzeylerinin ise daha düşük olduğu gözlemlendi.


Çıkarım:

Bu çalışma, kendi kendini kontrol edebilme yeteneğinin, yani disiplinin, uzun vadeli başarı üzerinde büyük bir etkisi olduğunu gösterdi.


Kaynak: Mischel, W., Ebbesen, E. B., & Raskoff Zeiss, A. (1972). Cognitive and attentional mechanisms in delay of gratification. Journal of Personality and Social Psychology, 21 (2), 204–218

2. Angela Duckworth ve “Grit” (Azim) Araştırması (2007)

Deneyin konusu:

Psikolog Angela Duckworth, başarıya ulaşan insanları inceledi ve şunu fark etti:

En başarılı insanlar en zeki olanlar değil, en disiplinli ve azimli olanlardı!

Çalışmanın detayları:

  • West Point Askerî Akademisindeki öğrenciler

  • Büyük şirketlerin yöneticileri

  • Ulusal düzeyde yarışan sporcular


Çıkarım:

İnsanlar genellikle yeteneğin başarıyı belirlediğini düşünse de bilim, bu çalışmanın da desteklediği gibi, şunu gösteriyor: Başarıya ulaşanların en büyük ortak özelliği disiplinli olmaları!


Kaynak:

Duckworth, A. L., Peterson, C., Matthews, M. D., & Kelly, D. R. (2007). “Grit: Perseverance and passion for long-term goals.” Journal of Personality and Social Psychology, 92 (6), 1087–1101.

3. 10.000 Saat Kuralı (1993)

Araştırmanın konusu:

Psikolog K. Anders Ericsson, uzmanların nasıl ustalaştığını anlamak için piyano öğrencileri, satranç ustaları ve sporcular üzerinde araştırmalar yaptı. Çalışmalarında, uzmanlık seviyesine ulaşmanın sadece zaman geçirmekten değil, “bilinçli pratik” yapmaktan geçtiğini ortaya koydu.


Çalışmanın detayları:

Berlin Müzik Akademisinde üç farklı grup piyano öğrencisi incelendi:

  1. Üst düzey konser piyanistleri

  2. Orta düzey piyanistler

  3. Hobi olarak piyano çalanlar

En iyi müzisyenlerin hayat boyu ortalama 10.000 saat pratik yaptığı görüldü; ancak bu süreyi bilinçli pratikle geçirdikleri için üstün seviyeye ulaştıkları anlaşıldı.


Çıkarım:

Bu teoriye göre “doğal yetenek” yeterli değil. Disiplinli olmak ve sürekli pratik yapmak başarıyı getiriyor.


Kaynak:

Ericsson, K. A., Krampe, R. T., & Tesch-Römer, C. (1993). “The role of deliberate practice in the acquisition of expert performance.” Psychological Review, 100 (3), 363–406.


Bu örnekler ve çalışmalar saymakla bitmez. Peki, diğer tarafta örnekler yok mu? Tabii ki var. Hadi birlikte onları da inceleyelim.



Disiplinsiz Ama Başarılı Olanlar: Kural Tanımayan Dehalar


Şimdiye kadar disiplinin başarı üzerindeki etkisini destekleyen bilimsel çalışmalara baktık. Ancak işin bir de öteki yüzü var: Katı disipline sahip olmayan ama yine de olağanüstü başarı elde eden insanlar.


Peki bu nasıl mümkün olabilir? İşte kendi kurallarını koyan ve disiplinin klasik tanımına uymayan bazı efsane isimler:


Salvador Dalí: Disipline Meydan Okuyan Sanatçı

Dalí’nin sabah erken kalkıp planlı çalıştığını mı sanıyorsun? Tam tersine!

  • Günlerce çalışır, sonra hiçbir şey yapmadan saatlerce pineklerdi.

  • Çalışma saatleri belirsizdi; ilham geldiğinde üretirdi.

  • Planlı olmaktan çok, sezgileriyle ve spontane bir şekilde yaratıyordu.

Ancak bugün onun eserleri, dünyanın en değerli sanat koleksiyonlarında yer alıyor. O zaman disiplin olmadan nasıl başarılı oldu? Belki de önemli olan disiplin değil, tutkuydu.

 

Steve Jobs: Kuralsızlık İçinde Düzen

Steve Jobs örneklerine bayılan okurlarım varsa buyursunlar, burada bu örneği gördükleri için mutlu olsunlar. Ha, Steve’in yaşadığı yoğun stresin sağlığı üzerindeki etkileri de ayrıca tartışılabilir; ama ölüm nedenini yalnızca buna bağlamamak gerekir. [NBGD1] Apple’ın kurucusu Jobs, disiplinli bir iş insanı mıydı? Kısmen evet ama aynı zamanda tam bir düzensizlik abidesiydi.

  • Katı çalışma saatlerine uymuyordu.

  • Kararlarını anlık değiştiriyordu.

  • Çalışanlarına karşı zaman zaman aşırı sabırsızdı; bazen de haftalarca geri çekilip düşündüğü oluyordu.

Ama Apple’ı dünyanın en değerli şirketlerinden biri haline getirdi. Onun için disiplin değil, vizyon ve esneklik önemliydi.


Disiplinsiz Ama Başarılı Olmak: Bilim Ne Diyor?


Eğer şimdiye kadar okudukların seni “E tamam da ben bir dâhi değilim, bunlar benim ne işime yarayacak?” noktasına getirdiyse güzel haber: Bilim diyor ki: disiplinsiz olmak != başarısızlık.

Birkaç araştırmaya daha göz atalım ve gerçekten disiplin olmadan da başarılı olunabilir mi, yoksa bu sadece istisnalarla dolu bir şehir efsanesi mi, birlikte karar verelim.


1. Yaratıcılık ve Kaos İlişkisi (2013, Minnesota Üniversitesi)

Deneyin konusu:

Minnesota Üniversitesinde yapılan bir deneyde katılımcılar iki gruba ayrıldı.

  • Birinci grup, düzenli ve disiplinli bir ortamda çalıştı.

  • İkinci grup ise dağınık, düzensiz ve kaotik bir ortamda çalıştı.


Sonuçlar:

Dağınık ortamda çalışanlar daha özgün ve yaratıcı fikirler üretti. Disiplinli ortamda çalışanlar ise daha sistematik ama sıradan sonuçlar ortaya koydu.


Çıkarım:

Eğer işin yaratıcılık gerektiriyorsa bazen düzensizlik ve kuralsızlık işine yarayabilir.


Kaynak:

Vohs, K. D., Redden, J. P., & Rahinel, R. (2013). “Physical order produces healthy choices, generosity, and conventionality, whereas disorder produces creativity.” Psychological Science, 24 (9), 1860–1867.


2. “Flow” Teorisi: Disiplin Yerine Akışa Kapılmak (1975, Mihaly Csikszentmihalyi)

Çok yakın bir zamanda okuduğum Daniel H. Pink imzalı Drive kitabında da bu çalışmadan çok bahsedilmişti. Bu konuya özel de ayrı bir yazı yazacağım; orada da buna değineceğim. Deneyin konusu:

Psikolog Mihaly Csikszentmihalyi, insanların en üretken ve başarılı olduğu anları inceleyerek “Flow” (Akış) teorisini geliştirdi.


Çalışmanın detayları:

  • En iyi atletler, sanatçılar, müzisyenler ve bilim insanlarıyla yapılan görüşmelerde, bu kişilerin disipline sıkı sıkıya bağlı oldukları anlardan çok, kendilerini tamamen işlerine kaptırdıkları anların en verimli anlar olduğu belirtildi.

  • Plan yapmak yerine kendiliğinden gelişen bir akışa girmeleri, onları daha başarılı hâle getiriyordu.


Çıkarım:

Zorla disiplin oturtmak yerine, sevdiğin işe gerçekten kaptırdığında daha etkili ve verimli olabilirsin.

Kaynak:

Csikszentmihalyi, M. (1975). Beyond Boredom and Anxiety: Experiencing Flow in Work and Play.



3. Disiplin Değil, Doğru Ortam Başarıyı Getirir (2011, Wharton School)


Araştırmanın konusu:

Wharton School tarafından yapılan bir araştırmada, başarılı girişimcilerin ve liderlerin hangi faktörler sayesinde zirveye çıktığı incelendi.


Sonuçlar:

Başarıda en belirleyici faktörler:
✔ Doğru insanlarla çalışmak
✔ Fırsatları değerlendirebilmek
✔ Doğru zamanda doğru yerde olmak

Disiplin ise her zaman kritik bir faktör olarak öne çıkmadı.


Çıkarım:

Bazen disiplinli olmaktan çok, çevreni ve fırsatları iyi değerlendirmek seni daha hızlı zirveye çıkarabilir.


Kaynak:

Grant, A. (2011). The Surprising Habits of Original Thinkers. Wharton Business School Research Paper.



Peki O Zaman Disiplinin Yeri Ne?


Eeee! İki tarafta da pek çok örnek var; hatta örneği geç, bilimsel çalışma var. Peki başarı için disiplin şart mı, değil mi kardeşim?


Şimdi işin en can alıcı noktasına geldik.


Eğer disiplin hayat kurtarıcı ve başarıyı garantileyen bir şeyse o zaman nasıl oluyor da bazı insanlar düzensiz, plansız, hatta kaotik bir yaşam sürerek inanılmaz işler başarıyor?


Yoksa bizlere disiplinin başarıya giden tek yol olduğu öğretilirken aslında çok daha esnek ve bireysel yaklaşımların da işe yarayabileceği gerçeği göz ardı mı ediliyor?


Disiplin sadece büyüklerimizin kuruntusu mu? Bizi çalışırken görünce elimizden geleni yaptığımızı düşünüp mutlu oldukları için mi zorunlu tutuyorlar?


Cevap şu: Disiplin bazı insanlar için olmazsa olmazdır,

ama herkes için değil.


✅ Bazı insanlar için disiplin, bir kurtarıcıdır.

Günlük rutinleri ve sıkı çalışma prensipleri olmadan odaklanamazlar, ilerleme kaydedemezler. Sporcular, akademisyenler, cerrahlar gibi bazı meslek grubu çalışanları için disiplin temel bir gerekliliktir. Özellikle spor gibi yaptığın her antrenmanda bir şeyler kazandığın ya da yapmadığın her antrenmanda bir şeyler kaybettiğin alanlarda disiplin gerçekten kritiktir.

Koşu üzerine yazılarımı takip ediyorsan bilirsin: Düzenli ve sürekli çalışırsan daha iyi yarışlar çıkarır, daha zor sakatlanırsın.

Hobi olarak koşuyorsan uzun mesafeler için biraz daha disiplin ne yazık ki zorunlu. Ama 10 km koşacaksan birkaç kere 4-6 km koşmuş olman yeterli olabilir


✅ Bazıları içinse disiplin, yaratıcılığı ve üretkenliği öldüren bir prangadır.

Onlar için önemli olan doğru ortam, doğru motivasyon ve içsel akıştır.

Sanatçılar, yazarlar, girişimciler bazen katı kurallar içinde değil, özgürlük ve sezgileriyle en iyi işleri çıkarırlar.

Disiplinin zorunlu olmadığı bir alanda, yine de başarının anahtarı olup olmadığı, kişiye ve yaptığı işe bağlıdır.

Eğer kendini sıkı bir disipline soktuğunda daha üretken ve mutlu hissediyorsan disiplin senin için doğru bir araç olabilir.

Eğer disiplin seni boğuyorsa ve yaratıcı üretimini azaltıyorsa belki de daha esnek, doğal bir akış içinde çalışmak senin için daha etkili olacaktır.

Ve burada asıl mesele şu: Disiplin bir araç mı, yoksa bir amaç mı?



Son Söz: Tek Bir Doğru Yok Ama…

Disiplin, bazıları için mükemmel bir araç, bazıları içinse sınırlayıcı bir faktör olabilir. Bilim de gösteriyor ki başarıya giden, herkes için zorunlu ve daima doğru olan tek bir yol yok.

Ancak şu noktayı kaçırmamak lazım:

Bazı işler gerçekten disiplin olmadan ilerlemez!

Bir cerrah ameliyat sırasında esnek hareket edemez, disiplinli olmak zorundadır.

Bir sporcu yarışa kadar düzenli antrenman yapmazsa formunu kaybedebilir.

Bir öğrenci sınavına çalışmazsa yüksek not alması tesadüflere kalır.

Eğer yaptığın iş disiplin gerektiriyorsa dizi kırıp oturup çalışmak gerekir. Başarı, bu durumda rastgele değil, tutarlı çaba ile gelir.

Ama herkesin çalışma tarzı farklıdır. Eğer senin için daha sezgisel bir yol daha verimliyse sporcu da olsan öğrenci de olsan belki de katı kurallara değil, iç motivasyona ihtiyacın vardır.


Karar Senin: Uygula ve kendin için en iyi olanı kendin bul.


Peki sence başarı için katı disiplin mi gerekli, yoksa esnek ama tutkulu bir çalışma mı daha etkili?